Muzieklabo Noise Gate

'Bandcoaching x' (2008)
'Bandcoaching +' (2007)

Het project ‘Bandcoaching x’ vormt het vervolg op het geslaagde ‘Bandcoaching+’ in 2007, evenwel met enkele verschillen. ‘Bandcoaching+’ focuste op jongeren: jongeren die een als misdrijf omschreven feit pleegden en jonge mensen in een problematische opvoedingssituatie. Met ‘Bandcoaching x’ richten we ons naast jonge delinquenten evenzeer op volwassen gedetineerden.

Verslag participatieproject in de Leuvense Hulpgevangenis

Op 30 juni doet het langverwachte participatieproject van Noisegate haar intrede in de Leuvense Hulpgevangenis. De Hulpgevangenis is een “Arresthuis”, een strafinrichting waar beklaagden, geïnterneerden en enkele veroordeelden verblijven. Doel van ons project is een aantal gedetineerden en/of geïnterneerden (zij die een strafbaar feit gepleegd hebben maar “ontoerekeningsvatbaar” waren op het ogenblik van het gepleegde feit) warm te maken om actief en vooral creatief samen te werken aan teksten en muziek voor een eigen muzikale “live-act” op het Marktrockevenement in de Hulpgevangenis van Leuven! Al op de eerste dag van onze bekendmaking in Leuven-Hulp, verschijnen al heel wat kandidaten voor het project, de één al wat muzikaler dan de ander, maar allen erg gemotiveerd!

Onze blijdschap en dankbaarheid kan niet op als we kennismaken met een onbekende, maar getalenteerde “singer-songwriter” én gitarist die zijn “skills” in de gevangenis – en dus enigszins dankzij de gevangenis – heeft geleerd door een gitaarleraar en door de bijna wekelijkse samenkomsten van een “Houseband” waarvan hij ook deel uitmaakt en die professioneel wordt begeleid. Het project biedt hem een kans bij uitstek en biedt ook ons een buitenkans om muzikale meerwaarde te geven aan het toonmoment en aan de daaraan voorafgaande creatieve zoektocht naar harmonie en stijl. Als amateur komt hij hoegenaamd niet amateuristisch over, wat we alleen maar kunnen beamen!

Naast deze selfmade muzikant maken we ook kennis met een gevangene die sedert een jaar of twee de basisvaardigheden van het gitaarspelen goed in de vingers heeft en die als “tweede” of begeleidend gitarist, zeer goed aan de zijde van de voornoemde zanger-gitarist kan staan. Wat later verschijnt een derde man ten tonele, hij wenst graag als zanger deel te nemen. Da’s al een mooi begin, maar goed begonnen is half gewonnen, dus gaan we nog op zoek naar een potentiële bassist en een drummer die de rangen kunnen vervoegen. Niet dat we daar glansrijk in slagen, want een pop- & rockdrummer vinden we niet, maar wel een Arabische percussionist en zelfs een bassist die weliswaar weinig, maar toch al voldoende praktijkkennis heeft opgedaan om deel uit te maken van onze hoogsteigen “jailband”. Klaar om aan het échte en moeilijke werk te beginnen…leren wat harmonie is, oefenen, nog eens oefenen, samen musiceren en de “oren” in dezelfde richting krijgen…soms heeft het veel weg van sisyfusarbeid, maar schijn bedriegt!

Gezien we over weinig tijd beschikken om het project tot een goed einde te brengen – 10 augustus staat de groep al op het podium tijdens Marktrock! – zijn we genoodzaakt om voorrang te geven aan deelnemers die al enige muzikale praktijkervaring hebben. Slechts één persoon in de groep heeft geen enkele voorkennis en ervaring: de zanger.

Op onze eerste bijeenkomst laat de zanger-gitarist ons zijn oeuvre bewonderen, een heuse map met wel een dertigtal zelf geschreven songteksten, onderverdeeld in strofes en refreinen! Maar dat is nog niet alles! Voor elke song heeft hij ook de akkoordschema’s op papier gezet. En wat het allerbelangrijkste is: ze klinken, zowel in de oren als in het hart! Noch de docenten, noch de deelnemers laten er twijfel over bestaan dat er een groot potentieel zit in deze songs. We spreken af welke songs we kunnen uitwerken, inoefenen en uitvoeren. Daarnaast wordt ook gepeild of er interesse bestaat om bestaande muzieknummers te “coveren” voor Marktrock. De groep geeft haar fiat om “Under the Bridge” van de veelgeprezen Red Hot Chili Peppers én “My girl” van het alombekende Nirvana te coveren.
Vooral “Under the Bridge” zal - zo is gebleken tijdens de sessies - een zware beproeving worden…

De sessies duren telkens 3 uren per keer, gemiddeld tweemaal per week, zo kunnen we een goede continuïteit behouden en blijft wat ingeoefend wordt ook vers in het geheugen van de deelnemers. Bovendien zijn de omstandigheden in een Arresthuis van dien aard dat wel telkens iemand van de deelnemers niet of niet voor de duur van een hele sessie aanwezig kan zijn. Soms is er bezoek of wordt een gedetineerde voor de advocaat opgeroepen, soms moet iemand naar de psychosociale dienst van de gevangenis of heeft iemand werk in de gevangenis, etc. Allemaal factoren waar docenten ernstig rekening mee moeten houden.

Na enkele sessies doorlopen en voor sommigen doorworsteld te hebben, worden de eerste vruchten afgeworpen: “My Girl” van Nirvana en “I Believe” van onze zanger-gitarist zijn in grote lijnen klaar voor podium en publiek. Enkel de zang vraagt om extra aandacht en bijsturing. Onze zanger heeft immers geen zangervaring. Met de steun van de zanger-gitarist slaagt de zanger er telkens beter in om de juiste toon te vinden en “maatvaster” te zingen.

Sessie 3: we wagen ons aan het instuderen en –oefenen van de intro en strofen van “Under the Bridge”. Dat lukt tijdens deze sessie al vrij aardig. Ook nemen we een tweede song van de zanger-gitarist onder de loep, getiteld “Goodbye my Friend”!
In de sessie die hierop volgen wordt “Under the Bridge” na veelvuldig herhalen en mits enige aanpassingen aan de zanglijn, klaargestoomd voor de live-act. Vanaf dan spitsen we ons toe op nog enkele andere nummers van de zanger-gitarist, waaronder ook een Nederlandstalig met als titel “Weet je nog hoe het toen was”, dat je kan samenvatten als nostalgisch en beklijvend. In een mum van tijd – we hadden er zelfs geen hele sessie voor nodig – toveren we een instrumentaal bluesnummer tevoorschijn. Om ook de allochtone gedetineerden te behagen, slagen we er op de valreep nog in een Flamenco-geïnspireerde instrumentale compositie met Arabische invloeden uit te werken. Wat we nu al met zekerheid weten, is dat we een gevarieerd live-act op het publiek zullen loslaten. Zoals het elke groep betaamt, hoort ook de Jailband een naam te krijgen en die heeft de zanger-gitarist voor ons al bedacht: “SynchroniZed”! Daar heeft niemand nog iets op aan te merken.

Na 1 maand en 10 dagen is het zover: Marktrock in Leuven-Hulp! Om 14u30 opent “SynchroniZed” op één van de “wandelingen” in de gevangenis, waar de gevangenen doorgaans “gelucht” worden. Na een grondige Soudcheck steekt de zanger-gitarist een introductie af waarbij hij de groepsleden één voor één voorstelt onder muzikale begeleiding. Er weerklinkt applaus uit de menigte en het eerste nummer “I Believe” bijt de spits af! Opnieuw applaus, de groep voelt zich duidelijk gesteund en de stress maakt plaats voor enthousiasme. In totaal brengen we een achttal nummers, waaronder 2 covers en 2 instrumentale nummers. Aan het applaus en de reacties van het publiek achteraf, bleek dat “SynchroniZed” best wel in de smaak viel. De enige minder goeie commentaren hadden betrekking op de samenzang, maar dat werd ons in het licht van de korte voorbereidingstijd en het ontbreken van ervaring van de zanger, toch snel vergeven. Ook van de eigen groepsleden bleek dat ondanks de mindere zangprestaties hun enthousiasme onaangetast bleef, getuige hun vraag: “En…wanneer beginnen we terug?”

Muziekcentrum Noise Gate startte in september 2007 met een uniek project: ‘Bandcoaching+’. In dit project, dat plaatsvindt in het kader van het ‘participatiebeleid’ van het Vlaams ministerie van Cultuur, Jeugd, Sport en Brussel, begeleidde Noise Gate drie gloednieuwe bands in de gesloten jeugdinstelling ‘De Hutten’ in Mol en in begeleidingstehuis ‘Steevliet’ in Melle.

Het doel: jongeren in een problematische opvoedingssituatie en jongeren die een als misdrijf omschreven feit pleegden, op een actieve manier laten proeven van muziekspelen. Zo werden in de gesloten jeugdinstelling ‘De Hutten’ in Mol twee nieuwe bands gevormd – van drummers, bassisten, gitaristen en zangers, allen jongens tussen de 14 en 18 jaar oud. In het begeleidingstehuis ‘Steevliet’ in Melle werd een band opgericht met een zevental jongens en meisjes tussen de 12 en 16 jaar.

Tien weken lang werden de jongeren wekelijks gecoacht door meerdere docenten van Noise Gate. Ze leerden de basis van muziek en studeren enkele songs in. En niet zomaar in het wilde weg: aan het einde van de tien weken speelde elke groep een show van een twintigtal minuten voor een live publiek in de instelling!

DAGBOEK VAN DOCENT SAM DE TROYER

Docent Sam De Troyer coördineerde de bandcoachingsessies in de gesloten jeugdinstelling ‘De Hutten’ in Mol. Zelf gaf hij gitaar- en basles, terwijl collega's Kris Duerinckx en Niels Borré respectievelijk de drums en songwriting op zich namen. Hieronder lees je Sams dagboek van de eerste lesdagen.

Donderdag 21 september: ‘try-out’ in De Hutten

Om de jongeren van de gesloten instelling in ‘De Hutten’ te Mol een muzikaal voorproefje te geven van het Noise Gate participatieteam én om hen te enthousiasmeren, brachten drie geëngageerde docenten onder het motto “Go with the flow” en met een gezonde opstoot van adrenaline, een ‘jamsessie’ die, gelukkig voor de docenten, op luid applaus werd onthaald! Goed begonnen is half gewonnen.

Dag 1: donderdag 4 oktober

Op donderdag 4 oktober ging het muziekproject pas goed van start! Aan kandidaten geen tekort en aan goede wil, ondersteuning en inzet van de directie en de opvoeders evenmin.
Zoals we konden verwachten, stelden velen zich kandidaat om het drummen onder de knie te krijgen of om zich de eerste knepen en grepen van het gitaarspel eigen te maken.
Tot onze verbazing bleek ook een getalenteerde ‘Human Beatboxer’, die bovendien over een vlotte pen en dito noten-op-zijn-zang – letterlijk! – beschikte, zich erg te interesseren in het project. Algauw werd duidelijk dat hij niet de enige was, want een tweede en zelfs een derde beatboxer (beiden weliswaar nog in de leer) dienden zich aan! En als klap op de vuurpijl dook nog een rapper op. We stonden erbij en luisterden ernaar!
Tijdens deze kennismakingsdag mochten alle deelnemers om beurten elk instrument onder begeleiding van de docenten uitproberen om een definitieve en vooral bewustere instrumentkeuze te kunnen maken. Zo geschiedde…

Dag 2: donderdag 11 oktober

Nu iedereen zijn voorkeursinstrument had opgegeven en velen een tweede instrumentkeuze aan hun verlanglijstje hadden toegevoegd, zetten de docenten zich schrap voor de instrumentlessen, maar eerst… instrumenten stemmen!
De kandidaat-drummers werden met ‘hi-hat’, snaardrum en basdrum ingewijd in de ‘vierkwartsmaat’, oftewel de basis van blues, pop, rock en andere muziekgenres, kortom het fundament van moderne muziek!
De gitaarliefhebbers worstelden zich door de eerste drie basisakkoorden en leerden met een eenvoudig ritme ‘slaggitaar’ spelen op de tellen van een vierkwartsmaat.
Kandidaat-bassisten werd dan weer geleerd hoe ze de snaren afzonderlijk kunnen bespelen door afwisselend wijs- en middelvinger te gebruiken en te ‘steunen’ op de bovenliggende snaar, ook wel ‘spelen-met-steun’ genoemd. Belangrijker dan de melodie bij de gitaristen, komt het ritme bij de bassisten op de eerste plaats te staan en komt het er vooral op aan ‘strak’ in de maat te kunnen spelen. Een heuse opgave!

Dag 3: donderdag 18 oktober

De leerlingen bouwden voort op het elan van de voorgaande sessies en hun enthousiasme vertaalde zich reeds in het schrijven van eigen liedjesteksten en het omzetten van Engelstalige in Nederlandstalige teksten, zoals een Nederlandstalige versie van ‘Not an Addict’ van K’s Choice én een Nederlandstalige tekst over ‘De Hutten’. Met andere woorden, “het leven zoals het is”…
Op de deuntjes van ‘Seven Nation Army’ van The White Stripes leerden de bassisten en gitaristen hun eerste melodieën te spelen. Het enthousiasme van sommigen was zo groot dat we hen enigszins moesten intomen, kwestie van de harmonie wat in de groep te houden.
Er werd een eerste schuchtere poging tot ‘samenspel’ ondernomen en we ontwaren de prille tekenen van harmonie. We eindigen de dag in ‘Majeur’.

Dag 4: donderdag 25 oktober

Vandaag werkten we met de eerste groep aan de vertaalde tekst en muziek van ‘Not an Addict’ van K’s Choice. Eerst was het de beurt aan de zanger. We zochten naar de juiste toon waarin hij zijn stem en toonbereik naar best vermogen kan benutten. De begeleidende beats op de drum brachten het nummer als een krachtige hartslag helemaal tot leven en dat liet zich ook voelen in de prestaties van de zanger, die zijn tweede adem leek gevonden te hebben! We waanden ons even op het podium. Daarna werden de gitaristen en bassist klaargestoomd om de muzikale rangen te vervoegen.
’s Namiddags wijdden we ons met de tweede groep aan het samenspel! Drie gitaristen, een bassist en twee drummers waagden zich aan de basics van de blues: de ‘12-maten-blues’! De ingrediënten voor een bluesdeuntje kunnen nauwelijks eenvoudiger zijn: 3 akkoorden, een vierkwartsmaat en een frivole baslijn. Voeg hieraan een vast akkoordenschema over 12 maten toe en de ‘12-maten-blues’ krijgt haar definitieve vorm.
Toegegeven, aanvankelijk was de harmonie wat zoek, maar naar het einde van de namiddagsessie werden de 12 maten mooi rond gespeeld. Dat klinkt alvast veelbelovend…!

VERSLAG VAN DOCENT PHILIP OSIER

Docent Philip Osier coördineert de bandcoachingsessies in de gesloten jeugdinstelling ‘Steevliet’ te Melle. Philip maakte jarenlang de podia onveilig met het anarchistische Circus Bulderdrang (met o.a. J.M.H. Berckmans), de punkformatie de Living Tornado’s (met o.a. Bruno Meeus), Vitalski (alias Vital Baeken), glamrock groep the Wineguns (met o.a. Dag Taeldeman en Niels Borré) en het electro-trance ensemble Smooz (met o.a. Oliver Rynders). Momenteel is hij gitaardocent at Noise Gate en werkt hij samen met singer songwriter Juliet Coy (van o.a. Faast Orange, Lowpass, Flipside).

Toen ik gevraagd werd voor het participatieproject in begeleidingstehuis Steevliet te Melle, was ik meteen enthousiast. Ik heb immers zoals vele andere mensen thuis steeds de kans gekregen om een instrument te bespelen en samen met vrienden in kelders en garages geluid te maken. Afgezien van een discussie hier en daar met pa en ma over schoolcijfers, decibels (“Da laweit altijd…!”) en het zelf bekostigen van mijn gitaar stond mij dus niets in de weg mezelf te ontplooien als muzikant en muziekliefhebber in het algemeen.
Naast het feit dat muziek spelen mijn kijk op het leven absoluut heeft verbreed (internationale groepen, andere talen, festivals en optredens, techniek, …) besef ik ook dat ik er sterk door beïnvloed ben. Sociale interactie, samenwerking, positief zelfbeeld, geduld en zelfontplooiing zijn maar enkele sociovaardigheden die mijns inziens direct gelinkt kunnen worden aan de muzikale ontdekkingstocht. Net zoals alle jongeren kende ook ik in mijn jeugdjaren het ‘alleen op de wereld’ gevoel en ‘niemand begrijpt me’. Muziek spelen bleek een goede uitlaatklep en afleiding voor zwarte gedachten en puberdepressie en werkte dus in zekere mate therapeutisch.

Het is dan ook vanuit deze haast filosofische gedachtegang dat ik begin oktober naar Melle vertrok. Begeleidingstehuis Steevliet huisvest er jongeren die één voor één hun eigen verhaal kunnen vertellen. Het komt er bij elk van hen eigenlijk op neer dat zij nog niet de kans hadden kregen om onbezonnen aan muziek deel te nemen. Traditioneel onderwijs laat buiten het bespelen van de blokfluit niet veel ruimte voor muzikale expressie. Vanwege hun persoonlijke situatie is ook de weg naar de lokale muziekacademie of rockschool (zoals Noise Gate) niet eenvoudig te vinden. Maar daar kwam voor de deelnemers van het participatieproject dus op zes oktober laatstleden eindelijk verandering in.
Toen ikzelf (gitaar en bas) en Bruno Meeus (drums) met de jongeren kennis maakten, konden deze hun enthousiasme bijna niet onder controle houden. Ook de toewijding van plaatselijk verantwoordelijke Piet Loeckx zorgt voor de nodige energie bij zowel de jongeren als de muziekcoaches. Een extra bedankje gaat ook naar het keukenpersoneel dat voor de gepaste versnaperingen zorgt tijdens de pauze en de muziekcoaches elke zaterdagmiddag van een goed gevulde maag voorziet.

De vrijwillig ingeschreven deelnemers zijn een 8-tal jongens en meisjes tussen de 13 en 18 jaar zonder enige muzikale ervaring of kennis. Nooit bespeelden zij een instrument en ‘do-re-mi’ was hen zo goed als vreemd. Maar vanaf dag één vlogen zij erin als een hongerige op een verse appeltaart. Want een honger hebben ze, zoals elke jongere van hun leeftijd: honger naar kennis, expressie, ontdekking, behoren tot, creativiteit. En het is juist muziek die zichtbaar een deel van die honger lijkt te stillen.
Zoals gezegd is de situatie van elke jongere zeer verschillend. Veelal komen ze ook letterlijk uit andere culturen en milieus. Uiteraard zou het dan naïef zijn te denken dat iedereen onmiddellijk elkaars beste vriend is en alles meteen van een leien dakje loopt. Willen ze met elkaar kunnen omgaan en elkaar kunnen begrijpen, dan hebben ze nood aan een gemeenschappelijke taal. Muziek biedt hen de kans om mits de juiste begeleiding op korte tijd enkele woordjes en zinnetjes te vormen.

De jongeren van Steevliet hebben de uitdaging dus met beide handen aangenomen en zo vlogen de eerste vijf weken voorbij.
De magie om een totale beginner te zien glunderen bij het succesvol spelen van een driekwartsmaat op de drums of van een zuiver klinkend powerchord op de gitaar is onbetaalbaar. Mooi om zien is ook hoe de jongeren elkaar ook blijvend proberen te motiveren om toch door te gaan met dat moeilijke ritme of elkaar helpen bij het plaatsen van de vingers op de juiste fret.
Bruno Meeus dompelt in een eerste groep zijn vier geïnteresseerde jongeren onder in de wondere wereld van ritmes en beats op drums, olievaten, stoelen tot zelfs de grond. Muziek is overal! Zijn holistische aanpak werkt aanstekelijk en inspirerend op de deelnemers.

Ikzelf, Philip Osier, begeleid een tweede groep van twee aspirant gitaristen en één bassist en tracht hen op tien halve dagen tijd enkele popsongs uit te voeren. Rock ‘n’ Roll is here to stay, want vanaf dag één was iedereen akkoord met het spelen van ‘Seven Nation Army’ van The White Stripes. Naast interesse voor ondermeer Oasis (‘Wonderwall’) en ‘s lands trots de Fixkes (‘kvraaghetaan’) werd ‘Zombie’ van The Cranberries gekozen als tweede uitdaging.
Vooralsnog worden de groepen gescheiden begeleid zodat de jongeren als het ware in hun discipline ondergedompeld kunnen worden.
Uiteindelijk zullen de groepen naar het einde van het project toe samensmelten tot één Steevliet rockband. De groep zal dan samen de twee gekozen songs uitvoeren voor de aandachtige oren van de medewerkers en de jongeren van Steevliet.
Het moet tenslotte gezegd dat er heus wel wat hobbels in de weg zijn die af en toe hun kop opsteken en het dakje waarvan het zou moeten glijden soms van schuurpapier lijkt in plaats van leisteen. Maar er wordt echter door het team en samen met de jongeren aan de weg getimmerd met de blikken gefocust op één gemeenschappelijke deler: muziek!